فصل نوزدهم اعلامحکمتکفیر اسپینوزا در کنیسه است و برخلاف اعلامهای دیگر که فقط ده نفر عضو اصلی در آن شرکت داشتند. چون پدر اسپینوزا از اعضای کنیسه و خیری بوده است. کنیسه مملو از جمعیت است. او از جامعه یهود طرد میشود و کسی حق معامله و هم کلامی و هشنشینی با او را ندارد.
این فصل را که خواندم به یاد جمله ای از عبید زاکانی پدر طنز ایران افتادم که گفته است:" اسلام دینی است که چون به آن وارد شوی سر آلتت را می بُرند و از آن خارج شوی سرت را."
این داستان برتری طلبی ادیان همیشه باعث تفرقه و جنگخونریزی بوده هست.
